Hiervoor is volgens mij een eenvoudige oplossing te bedenken. Op mijn stemformulier stond niet mijn naam. Stemmen is immers anoniem. Maar er stond wel een uniek stemnummer op, dat moet garanderen dat er niet wordt gefraudeerd met fotokopieën van stemformulieren. Waarom kan ik niet online, bijv. op de website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, controleren op welke partij mijn stemnummer (ik dus) heeft gestemd?

Stel mijn stemnummer is 01234. Mijn stemnummer is anoniem en valt niet tot mij te herleiden. Er is dus niets op tegen om op een website openbaar te maken waarop stemnummer 01234 heeft gestemd. Op die manier kan ik controleren of de Burgemeester van Den Haag mijn stem op de juiste manier heeft geregistreerd.

En als we dan toch bezig zijn, waarom gebruiken we dit systeem niet voor heel Nederland? Iedereen die stemt krijgt een stemnummer dat alleen hij of zij kent. Naderhand kan elke stemgerechtigde Nederlander online controleren of zijn of haar stem naar de partij is gegaan van zijn of haar keuze. Dit maakt verkiezingen transparanter, controleerbaarder en daardoor beter bestand tegen fraude.

Dit systeem heeft nog een ander voordeel: iedere burger kan namelijk ook de verkiezingsuitslag controleren. Op welke partij ieder stemnummer heeft gestemd, is immers openbaar. Je kunt dus kijken wat alle andere miljoenen kiezers hebben gestemd en zodoende de uitslag controleren. In principe kan iedereen die dat nodig vindt dus een hertelling van de stemmen uitvoeren. Een paar miljoen stemmen natellen is misschien niet voor iedereen weggelegd – dat is iets wat bijvoorbeeld door de NOS of RTL kan worden gedaan – maar ook particulieren kunnen steekproefsgewijs controleren of een willekeurige selectie stemmen overeenkomt met de landelijke uitslag.

Het beste werkt dit systeem in combinatie met stemcomputers. De stemcomputer geeft nadat je je stem hebt afgegeven een certificaat met daarop je stemnummer en wat je gestemd hebt. Mocht het een keer fout gaan in onze democratie, dan kun je op die manier als burger hard maken dat je inderdaad op iemand anders hebt gestemd dan er op de internetsite te zien is. Op die manier maken stemcomputers het stemmen niet alleen effectiever en makkelijker, maar ook echt veiliger en beter bestand tegen fraude.

Nederland kan met zijn kleine, flexibele democratie een voorbeeld zijn voor andere democratieën. Na het debacle met de stemcomputers bij de vorige verkiezingen, is het begrijpelijk dat veel overheden en politici geen zin meer hebben in experimenten. Dat is jammer, want nieuwe technologieën kunnen onze democratie werkelijk verbeteren. Daarvoor zullen we moeten blijven experimenteren en de discussie over hoe we onze democratie kunnen moderniseren, blijven voeren.

Het gaat om de observatie dat voetgangers in Duitsland (of in ieder geval Beieren) altijd keurig wachten op het rode licht. Hierbij maakt het niet uit of je punker, zakenman of Turk bent. Ook het tijdstip doet er niet toe. Midden in de nacht of vroeg in de ochtend: men wacht langs de kant van de al dan niet verlaten straat tot het licht groen kleurt. Boze blikken, meewarig schuddende hoofden en uitgestoken wandelstokken vallen je ten deel, als je toch door rood loopt.

De overtreffende trap van door rood lopen, is door rood lopen terwijl er kinderen bij zijn. Voor het oog van toekomstige generaties lak hebben aan de regels die de samenleving zichzelf heeft opgelegd, is meer dan een overtreding: dat is een moreel vergrijp. En als je op dat moment bijna wordt overreden door een van de extra gas gevende automobilisten, is dat niet meer dan je verdiende loon.

Je kunt hier een positieve draai aan geven: in München is er, gezien de grootte van de stad, maar weinig criminaliteit. Tatort en Derrick doen ons misschien geloven dat het iedere week weer raak is in de lommenrijke wijken van München, maar in werkelijkheid werden er in 2008 veertien moorden gepleegd. Dat is minder dan het veel kleinere Amsterdam. Bovendien is de stad opgeruimd, zijn de mensen er vriendelijk en verliezen ze niet snel hun goede manieren – ook niet na twee liter bier.

Malcolm Gladwell formuleert in zijn boek The Tipping Point de Broken Window-theorie, volgens welke de criminaliteit daalt als de omgeving er netjes uitziet en zelfs de meest kleine overtredingen worden bestraft en bestreden. Burgemeester Giuliani noemde deze aanpak zero-tolerance en behaalde er in de jaren negentig grote successen mee in New York.

Is dat wat er aan de hand is in Beieren en München? Misschien. Moeten we in Nederland ook weer categorisch stoppen voor het rode licht? Liever niet.

Door rood lopen betekent dat je zelf moet opletten (is de weg vrij) en zelf moet beslissen (red ik het nog?). En die alertheid en kritische houding ten aanzien van regels past beter bij Nederland. Na een paar liter bier blijft de Beierse gewoonte om voor het rode licht te wachten echter de verstandigste handelingsmaxime. Ook als de straat verlaten lijkt. En ook als je een Holländer bent.

Bijvoorbeeld mijn werk als vertaler. Vroeger had een vertaler een ijzersterk geheugen, een kleine bibliotheek aan woordenboeken en veel geduld nodig. Mijn geduld is beperkt, ik heb een paar (vooral digitale) woordenboeken en mijn geheugen sterft door gebrek aan oefening langzaam af.

Al is dat laatste niet helemaal waar. Mijn geheugen ontwikkelt zich in een andere richting. Het onthoudt niet meer hoe zaken heten of geschreven worden, maar het heeft zich omgevormd tot een alarmsysteem dat me waarschuwt. Het vertelt me dat er een verschil bestaat tussen Schutz en Schütze, maar onthoudt niet wat het is. Lui geworden omdat het verschil binnen twee muisklikjes weer op het scherm staat.

Maar niet alleen het internet heeft mijn werk verandert. Zogenaamde vertaalprogramma’s (eigenlijk Computer Aided Translation Tools) onthouden wat ik tot nu toe heb vertaald en doen voorstellen als ik soortgelijke zinnen tegenkom. Sinds kort zijn ze ook in staat voor zinsdelen en woorden automatische suggesties te doen. Vooral techische vertalingen die herhalend van aard zijn gaan daardoor sneller. Bovendien bespaart het programma de vertaler alle saaie en vermoeiende herhalingen. Een zegening dus. En het ontlast het geheugen van de vertaler: je hoeft immers niet te onthouden wat je al hebt vertaald.

De volgende stap in de samenwerking tussen mens en machine is ook al gezet. De nieuwste versie van het bekendste vertaalprogramma Trados integreert Google Translate in de vertaalvoorstellen. De zinnen van de machinevertaling zijn nog steeds te slecht om over te nemen, maar ze brengen je wel op ideeën. Het is bijna alsof je met z’n tweeën vertaald – al is de tweede vertaler nog wel iemand met een taalachterstand.

Zo gauw Google Translate deze taalachterstand wegwerkt en als een min of meer volwaardige vertaler mee kan denken, maakt dit mijn werk nog aantrekkelijker. De computer doet de saaie (want makkelijke) zinnen en ik kan me concentreren op de echte uitdagingen.

Wat er in de tussentijd met mijn geheugen gebeurt, kan ik niet zeggen. Ik heb mijn hoop gevestigd op de zogenaamde neurochips die de symbiose tussen mens en machine zouden kunnen perfectioneren. Alle woordenboeken in een chip in mijn hoofd – dat zou mijn geheugen volledig overbodig maken. Tot die tijd zal het echter zijn alarmfuncie moeten blijven vervullen.

Volgens Carr begint het met de manier waarop we online informatie tot ons nemen. Internetpagina’s lezen we niet van begin tot eind: we scannen ze, zoeken wat we nodig hebben en gaan door. We springen van link, naar link en blijven maar kort bij één passage hangen. Dit komt nog eens bij het multitasken dat wij, sinds computers dat kunnen, voortdurend doen. Ik heb erop gelet: in nog geen tien minuten tijd schakel ik over van mijn Gmail, naar een chatvenster van Skype, skip ik een nummer op mijn iPod, ga ik naar mijn Twitter-client om een Tweet te schrijven, keer ik terug naar mijn browser om het artikel van Carr te lezen en dat allemaal terwijl ik eigenlijk in Google Docs aan dit artikel schrijf.

Carr argumenteert dat de invloed van het nieuwe medium internet verstrekkender is dan wij ons realiseren. Door het internet verliezen we namelijk het vermogen om ons langdurig en ononderbroken op één zaak te concentreren. De concentratie die een lang boek van ons vraagt, stelt hij, is niet alleen waardevol omdat we daarmee kennis opdoen, maar ook vanwege de ‘intellectuele vibraties’ die het in ons teweegbrengt. De rust die het langdurig en geconcentreerd lezen van een boek, of iedere andere vorm van contemplatie tot gevolg heeft, maakt dat we gaan associëren, dat we onze eigen conclusies en eigen ideeën vormen. Als we deze momenten van rust verliezen, of ze opvullen met inhoud, verliezen we niet alleen een belangrijk deel van onszelf, maar ook van onze cultuur.

Ergens herken ik wel wat in Carrs betoog. Ook ik heb de rust en de tijd voor lange boeken verloren. Vroeger las ik zonder problemen lange betogen in de krant – tegenwoordig lees ik geen krant meer, maar nieuwsberichten online. Vroeger las ik The Lord of Rings – drie keer. Nu heb ik de derde fantasy-reeks naast me neergelegd, omdat ik hem te langdradig en niet to-the-point vond. En tegelijkertijd lees ik meer dan ik ooit tevoren. Nederlands nieuws lees ik via de Volkskrant-App of op nu.nl. Internationaal nieuws via Spiegel Online of de site van de Guardian. Ik lees meerdere columns, van Aaf tot Thomas Friedman. En daar komt mijn dagelijkse portie Wikipedia-, Wired- en TechMeme-artikelen nog bij. Bovendien ben ik niet de enige die meer is gaan lezen door het internet: mensen over de hele wereld kijken minder televisie en brengen meer tijd door op het internet (toegegeven: daar zijn ook veel filmpjes van niezende babypanda’s bij).

Maar is het erg dat de meditatieve rust die het lezen van een boek ons kan bieden verloren gaat? Carr geeft toe dat de geschiedenis van de filosofie een hele reeks van technologische zwartkijkers kent – en dat ze meestal ongelijk hebben gekregen. In Plato’s Phaedrus beklaagt Socrates zich bijvoorbeeld over de uitvinding van het geschreven woord. Hij is bang dat naarmate mensen meer op boekenkennis gaan vertrouwen, ze kennis niet meer onthouden en vergeetachtig worden. Boeken maken mensen lui en stompzinnig, volgens Socrates. Helemaal ongelijk had hij niet, maar hij was ook kortzichtig: hij voorzag niet dat het geschreven woord informatie beter verspreidt, voor nieuwe ideeën zorgt en de menselijke kennis uiteindelijk vergroot. Het is immers dankzij het geschreven woord (en Plato) dat we weten wat Socrates heeft gezegd.

En hoe zit het met het internet? Net als het geschreven woord en de boekdrukkunst zorgt het internet voor een betere verspreiding van informatie. Bovendien kan nu werkelijk iedereen kennis toevoegen – en gaat er bijna geen kennis meer verloren. Het gevolg daarvan is ook dat er nu, nog meer dan na de uitvinding van de boekdrukkunst, een overvloed aan informatie is. Om hier mee om te kunnen gaan, moeten we effectiever lezen, springen we sneller van de ene naar de andere kennisbron en houden we nog maar weinig tijd over voor onze eigen ‘intellectuele vibraties’.

Of mensen als Carr, net als Socrates vierentwintighonderd jaar geleden, ook dit keer kortzichtig blijken of dat de mensheid werkelijk stompzinniger wordt (zouden we dat eigenlijk merken?) weten we pas over een paar honderd jaar. Uiteindelijk vermoed ik dat technologie ook een belangrijke rol zal spelen in het omgaan met de ‘information overflow’ en dat we uiteindelijk dankzij nieuwe technologieën weer de rust zullen vinden voor contemplatie en het vormen van eigen ideeën. En dat Google het bedrijf bij uitstek is om hier voor een doorbraak te zorgen, spreekt voor zich.

In juni dit jaar (2010) verschijnt Michael Carrs nieuwe boek over dit onderwerp, The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains, bij de uitgeverij W. W. Norton.

• Recent artikel in de New York Times over dit onderwerp: Texts Without Context
• Michael Carrs artikel Is Google Making Us Stupid?
• Experts over Carrs idee: Does Google Make Us Stupid?

Voor ons lijkt Duits soms een grappige fantasietaal, maar meestal hebben we er andere associaties bij (oorlog, jaren-zeventig-pornografie, bad guys in films). Voor Duitsers klinkt Nederlands echter altijd als een grappig, vrolijk fantasietaaltje. Een beetje zoals voor ons Zweeds, staat Nederlands in Duitsland voor alles wat goed is: voor lange blonde vrouwen (Linda de Mol, Frau Antje), voor vrolijk snaterende eendjes (Alfred Jodocus Kwak), aantrekkelijk voetbal, humor (Rudi Carell) en vrijheid en democratie (softdrugsbeleid, politici op de fiets naar eeuwenoude bakstenen torentjes).

Mijn favoriete partytrick aan de lunchtafel of in de biergarten is dan ook het uitspreken van Nederlandse woorden. Hilariteit gegarandeerd. Mijn repertoire bestaat uit:

• verwoesting
• alle combinaties met lekker: lekker weekend, lekker zonnetje, lekker weertje
• papegaai
• frietjes
• klootzak & coach
• kijkdoos (als in: wil je mijn kijkdoos even zien)
• warmtepomp
• kleine en grote boodschap
• rokjesdag
• en de klassieker: lekkere worst.

Grappige Duitse woorden zijn:

• Stinkefinger (voor je middelvinger opsteken)
• fick dich ins Knie (een beetje grof, maar dat met de knie relativeert het)
• Doppelhaushälfte (de ene helft van een twee-onder-een-kap-woning)
• Kumpel (vriend, maat)
• alter Schwede (betekent eveneens vriend, maat)
• Schnitzeljagd (speurtocht)
• Zweisamkeit (samen met z’n tweeën zijn, tegenover Einsamkeit)
• aus dem Gesicht geschnitten (op iemand lijken)
• Spätzle (een langwerpig soort Gnocci)

In Nederland – en in de meeste Europese landen – vinden we dat je een taal pas echt goed beheerst, als mensen niet merken dat je buitenlander bent. We bewonderen iemand die zo goed Engels spreekt, dat de Engelsen zelf denken dat hij uit Australië komt. Iemand die foutloos Engels spreekt en altijd door iedereen wordt begrepen, maar een zwaar Nederlands accent heeft, beheerst de taal niet zo goed als de accentvrije spreker. Vinden we. Terwijl verstaanbaarheid uiteindelijk toch het belangrijkste criterium zou moeten zijn.

Tijdens mijn begintijd hier in Duitsland was ik trots op mijn accentloze Duits. Als iemand na een lang gesprek pas aan het einde van de avond merkte dat ik Holländer was, vierde ik innerlijk een feestje. Ik paste me aan aan de lokale taalgewoontes, zei Servus en Grüß Gott bij ontmoetingen en Wiederschauen bij het afscheid. Uiteindelijk was ik Beierser dan de meeste bewoners van München. Totdat ik er op een dag genoeg van had. Ik wilde niet meer doen alsof.

Ik heb me sinds de opkomst van Arnold Schwarzenegger als politicus altijd afgevraagd: hoe kan iemand die zo slecht, met zoveel accent en zo onverstaanbaar Engels spreekt het zo ver schoppen? Zo’n Duits accent staat toch in de weg, dacht ik. Totdat iemand me vertelde dat zijn accent hem eerder heeft geholpen dan belemmerd. Zijn accent maakt hem, gek genoeg, toegankelijker en authentieker.

Zoiets is misschien alleen in Amerika denkbaar. Bij ons spreekt zelfs de Marrokaanse burgemeester van Rotterdam het verzorgde ABN dat we van politici gewend zijn. Zijn accent lijkt in niets op dat van derdegeneratie Nederlandse Marokkanen. Een teken dat hij goed is geïntegreerd, zou je kunnen denken. Maar ergens klinkt het ook als een trucje dat hij heeft geleerd, omdat hij erbij wil horen.

Nog meer dan in Nederland spelen dialecten in Duitsland een grote rol. Aan het dialect kun je horen of iemand is opgegroeid in de winderige havenstad Hamburg of aan de voet van met sneeuw bedekte toppen van de Alpen. En ook hier probeert de elite het dialect te verbergen – zeker als ze uit een minder geliefd gedeelte van Duitsland komen, bijv. Oost-Duitsland.

Maar uiteindelijk kun je je afvragen waarom wij in Europa zo ons best doen onze afkomst te verbergen. Waarom zouden we niet zelfbewust omgaan met ons accent of dialect? We hoeven niet gelijk trots te zijn op onze herkomst, maar een zekere berusting kan toch ook?

Nu ik hier meer dan twee jaar heb gewoond, is mijn behoefte om volledig op te gaan in de lokale bevolking minder geworden. Ik vind het niet meer erg als mensen horen dat ik uit Nederland kom. Vaak leidt dat juist tot leuke gesprekken. Bovendien voel ik me meer mezelf als ik mijn Beierse buurman of buurvrouw gewoon met Hallo begroet, in plaats van met Servus of Grüß Gott.

De Erlkönig is hét gedicht dat kinderen in Duitsland op school uit hun hoofd moeten leren. Het gaat over een vader en zijn zoon op de vlucht voor de Elzenkoning – de dood. Als ik het eeuwige leven had gehad, had ik dit gedicht ook uit mijn hoofd geleerd. Maar de Erlkönig zit mij, net als iedere andere sterveling, op de hielen en bij de woorden van dode dichters kan ik niet te lang stil blijven staan. Dan maar op mijn blog, die op een bepaalde manier ook een deel van mijn geheugen is en die wel nog eeuwen na mij zal blijven bestaan – dankzij Google en de Waybackmachine.

Wer reitet so spät durch Nacht und Wind?
Es ist der Vater mit seinem Kind.
Er hat den Knaben wohl in dem Arm,
Er faßt ihn sicher, er hält ihn warm.

Mein Sohn, was birgst du so bang dein Gesicht? -
Siehst Vater, du den Erlkönig nicht!
Den Erlenkönig mit Kron’ und Schweif? -
Mein Sohn, es ist ein Nebelstreif. -

„Du liebes Kind, komm geh’ mit mir!
Gar schöne Spiele, spiel ich mit dir,
Manch bunte Blumen sind an dem Strand,
Meine Mutter hat manch gülden Gewand.“

Mein Vater, mein Vater, und hörest du nicht,
Was Erlenkönig mir leise verspricht? -
Sei ruhig, bleibe ruhig, mein Kind,
In dürren Blättern säuselt der Wind. -

„Willst feiner Knabe du mit mir geh’n?
Meine Töchter sollen dich warten schön,
Meine Töchter führen den nächtlichen Reihn
Und wiegen und tanzen und singen dich ein.“

Mein Vater, mein Vater, und siehst du nicht dort
Erlkönigs Töchter am düsteren Ort? -
Mein Sohn, mein Sohn, ich seh’ es genau:
Es scheinen die alten Weiden so grau. -

„Ich liebe dich, mich reizt deine schöne Gestalt,
Und bist du nicht willig, so brauch ich Gewalt!“
Mein Vater, mein Vater, jetzt faßt er mich an,
Erlkönig hat mir ein Leids getan. -

Dem Vater grauset’s, er reitet geschwind,
Er hält in den Armen das ächzende Kind,
Erreicht den Hof mit Mühe und Not,
In seinen Armen das Kind war tot.

Voor wie het fenomeen nog niet kent: een adblocker is een extensie van Firefox of Chrome waarmee je advertenties kunt blokkeren. Na installatie verdwijnt op slag alle reclame: van de grote opdringerige flash-pop-ups tot de kleine tekstadvertenties bij Google’s zoekresultaten. Het is, zo vind ik, één van de beste innovaties sinds de uitvinding van de browser en daarin ben ik niet alleen: Spiegel Online schat het aantal reclameweigeraars op 5 – 25%. En naarmate het aantal Firefox-gebruikers toeneemt, stijgt ook het aantal adblockers.

Sites als Arstechnica en Spiegel Online zien hierin een bedreiging: met de advertenties financieren ze immers hun sites. Blokkeer je de reclame dan bega je, volgens hen, broodroof. Want zonder reclame-inkomsten kunnen de journalisten en hun families niet leven en de site niet voortbestaan.

Een blogger en fan van adblocker vond dat bezoekers juridisch noch moreel verplicht zijn advertenties te bekijken. Overal zie je reclame voor producten die je niet nodig hebt en niet wil. Langs de kant van de weg, op radio en televisie en in tijdschriften en kranten. De enige plek waar je het volgens hem nog aan advertenties kunt ontvluchten, is online (dankzij de adblockers) en in boeken.

Beide partijen hebben een punt. Arstechnica heeft, aan de ene kant, reclame-inkomsten nodig om te kunnen blijven bestaan. Aan de andere kant zijn bezoekers niet moreel en al helemaal niet juridisch verplicht om advertenties te downloaden en te bekijken.

Een van de ontwikkelaars van Firefox argumenteert in zijn blog dat de irrelevantie van het gros van de advertenties voor de irritatie zorgt. Als ik, als bezoeker met een Duits IP-adres, op de Volkskrant kom en een grote rode advertentie van Kras.nl voor een reis naar Thüringen (Duitsland) zie, heb ik daar niets aan. Verspilde moeite dus. Voorbeelden van goede advertenties volgens de ontwikkelaar: kledingadvertenties in modebladen, supermarktaanbiedingen in een lokale krant en de advertenties van Google die passen bij je zoekopdracht.

Het beter toespitsen van de reclame is een oplossing, maar niet altijd haalbaar. Welke advertenties passen bij de berichtgeving over kindermisbruik door priesters? Wat doe je met onderwerpen waar niet direct een product bij past? Hebben kritische columnisten nog een kans als adverteerders niets met omstreden onderwerpen te maken willen hebben?

Uiteindelijk is er maar één oplossing die echt werkt: we moeten weer voor ons nieuws gaan betalen.

Artikelen, nieuws en verhalen hebben in het verleden altijd geld gekost en dat was (en is) een zinvolle constructie. Op die manier stimuleer je de schrijvers van teksten die jij goed vindt. Het geld dat je investeert gaat direct naar het product dat je ‘consumeert’. Precies zoals het kapitalisme bedoeld is. Nu komt het geld voor nieuwe artikelen nog bijna volledig van de adverteerder, wat een onwenselijke situatie is. Adverteerders zijn immers niet geïnteresseerd in de teksten of de inhoud, maar in de bezoekers. Deze scheefgroei is volgens mij ten dele de oorzaak van het succes van adblockers.

Direct betalen voor content is echter niet eenvoudig te bereiken. Maar een klein deel van de internetgebruikers is hiertoe bereid. Kranten, journalisten en techsites kunnen alleen maar hopen dat Apples iPad dezelfde revolutie teweegbrengt als destijds de iPod voor de muziekindustrie en de iPhone voor kleine softwareontwikkelaars. Hoe die eventuele revolutie eruit gaat zien, weten we vanaf 3 april, want dan verschijnt iPad.

Bronnen:
Arstechnica-artikel
Boze blogger
Ontwikkelaar Firefox
Spiegel Online-artikel

Ook een adblocker installeren? Download dan Chrome (www.google.com/chrome) en klik, nadat de installatie voltooid is, op deze pagina op ‘Installeren’.

• Homohuwelijk (eerste land ter wereld).
• Invoering Mededingingswet (om economische monopolieposities en kartelvorming aan banden te leggen riep D66-minister Wijers de Nederlandse Mededingingsautoriteit in het leven).
• Euthenasie-wetgeving (eerste land ter wereld).
• Winkels open op zondag.
• Donorregistratie.
• Enige echte poging tot meer democratie. (Nederland heeft, als een van de weinige Westerse democratieën, geen gekozen burgemeester. Benoeming hiervan wordt in Nederland nog steeds ‘geregeld’.)

Niet slecht voor een relatief kleine partij. Uiteindelijk is het mede dankzij D66 dat Nederland in het buitenland het imago van een liberaal, open en progressief land heeft gekregen. Dat is voor mij als Nederlander in den vreemde erg plezierig. Ook wat dat betreft is D66 de tegenhanger van xenofobe ontevredenheidspartijen als Leefbaar Nederland, de LPF, TON en nu weer de PVV.

D66 stemmen dus. Ook als je (zoals ik) de lijsttrekker Alexander Pechtold niet ziet zitten.

Morgenbesser was leaving a subway station in New York City and put his pipe in his mouth as he was ascending the steps. A police officer told him that there was no smoking on the subway. Morgenbesser pointed out that he was leaving the subway, not entering it, and hadn’t lit up yet anyway. The cop repeated his injunction. Morgenbesser repeated his observation. After a few such exchanges, the cop saw he was beaten and fell back on the oldest standby of enfeebled authority: “If I let you do it, I’d have to let everyone do it.” To this the old professor replied, “Who do you think you are, Kant?” The word “Kant” was mistaken for a vulgar epithet and Morgenbesser had to explain the situation at the police station.

Interrogated by a student whether he agreed with Chairman Mao’s view that a statement can be both true and false at the same time, Morgenbesser replied ‘Well, I do and I don’t.’

On the independence of irrelevant alternatives: After finishing dinner, Sidney Morgenbesser decides to order dessert. The waitress tells him he has two choices: apple pie and blueberry pie. Sidney orders the apple pie. After a few minutes the waitress returns and says that they also have cherry pie at which point Morgenbesser says “In that case I’ll have the blueberry pie.”

To B.F. Skinner, “Let me see if I understand your thesis. You think we shouldn’t anthropomorphize people?”

“If P, so why not Q?”

When asked his opinion of pragmatism, Morgenbesser replied “It’s all very well in theory but it doesn’t work in practice.”

A few weeks before his death, he asked another Columbia philosopher, David Albert, about God. “Why is God making me suffer so much?” he asked. “Just because I don’t believe in him?”

Heb je ze allemaal begrepen? Dan heb je waarschijnlijk filosofie gestudeerd.

Bron: http://en.wikipedia.org/wiki/Sidney_Morgenbesser

Het doel van de klimaattop was het verminderen van de CO2-uitstoot, zodat de aarde de komende jaren niet meer dan twee graden warmer wordt. De redenering van de Europese landen was daarbij als volgt: ieder land, en met name China, moet minder CO2 gaan produceren, anders zijn de inspanningen van Westerse landen voor niets. China redeneerde: wij hebben in de afgelopen decennia veel minder CO2 geproduceerd, wij moeten nog groeien, produceren per hoofd van de bevolking minder CO2 en zijn daarom niet in dezelfde mate verplicht minder CO2 te produceren als het Westen. De V.S. wilden vooral een ‘historisch akkoord’, zonder de daarbij horende bindende afspraken. Wie heeft er gelijk? En is er een verdeling die eerlijk is voor alle landen?

Voor situaties als deze heeft de Amerikaanse filosoof Rawls een denkstrategie bedacht waarmee ieder mens kan nagaan wat de rechtvaardige verdeling is. Centraal in zijn rechtvaardigheidstheorie staat de zogenaamde ‘veil of ignorance’ – de sluier der onwetendheid, waarbij je afziet van al je persoonlijke voorkeuren, bezittingen en vooroordelen. Je benadert de kwestie dus vanuit een onpartijdig standpunt, zonder je eigen situatie daarbij een rol te laten spelen. Dit is een moeilijke, bijna onmenselijke opgave, maar we kunnen het proberen.

Als we naar de lijst met CO2-producerende landen kijken, staat, helemaal bovenaan, het getal 28.432 megaton CO2, geproduceerd door alle aardbewoners samen. Onder dat getal komt als eerste het land China, met 6.103 megaton CO2, op de voet gevolgd door de Verenigde Staten met 5.752 megaton. Deze lijst suggereert dat de sleutel tot het probleem bij China en de Verenigde Staten ligt, zoals tijdens de top vaak door Westerse media werd gesteld. Samen zijn China en de V.S. immers verantwoordelijk voor meer dan 40% van de wereldwijde CO2-productie. Betekent dit dat de oplossing van het klimaatprobleem voor een belangrijk deel bij China ligt?

Bekijken we het probleem vanonder de onwetenheidssluier, dan zien we dat een eerlijke oplossing er heel anders uitziet. De totale wereldwijde CO2-productie moet in 2020 worden teruggebracht tot 22.585 megaton. Deze maximaal toegestane hoeveelheid CO2 moeten we, als een enorme taart, verdelen onder de ca. 6,7 miljard aardbewoners. Is het, gezien vanuit het onpartijdige standpunt, dan rationeel om Westerse burgers een groter aandeel van deze CO2-taart te geven? Is het logisch dat Chinezen minder CO2-taart krijgen dan Amerikanen of Europeanen? De enige rationele oplossing is dat iedere wereldburger recht heeft op dezelfde hoeveelheid CO2-uitstoot. Deze CO2-limiet moet dus voor iedere wereldburger gelijk zijn.

Kijken we naar de getallen, dan zien we iets verassend: het overgrote deel van de landen in de wereld haalt deze CO2-limiet met gemak. De totale, wereldwijde CO2-uitstoot per jaar per hoofd van de bevolking moet terug naar 3500 kg CO2-uitstoot (het equivalent van ongeveer twee retourtjes New York – Kopenhagen). Wikipedia laat zien dat het overgrote deel van de ontwikkelingslanden dit doel eenvoudig of bijna haalt. Landen als India, Indonesië en de meeste Afrikaanse landen blijven onder deze limiet. Alleen China ligt ongeveer 9% boven de in 2020 toegestane maximale hoeveelheid.

Problematisch zijn de Westerse landen. Nederland produceert 67% meer dan toegestaan. Denemarken, ondanks zijn vooruitstrevende rol als wereldredder, produceert 63% meer dan het in 2020 toegestane aantal kilogram CO2. Ook een land als Zweden, dat eigenlijk voorop loopt met hernieuwbare energie, produceert per burger 42% meer dan de limiet. Het best presterende Europese land is Moldavië, dat ruimschoots onder de limiet blijft. Het beste welvarende land van Europa is Zwitserland, met nog ‘maar’ 39% te gaan. De slechte prestaties van Europa vallen echter in het niet bij de absolute Jupiter onder de CO2-producenten. Met bijna 20.000 kg. per hoofd van de bevolking produceren Amerikanen 82% meer dan de limiet. De V.S. worden op de voet gevolgd door Canada en Australië.

Om terug te komen op de schuldvraag: Wie had de wereld moeten redden en wie heeft het verpest? Als Europa een akkoord met China had bereikt om de CO2 op een eerlijke manier te beperken (kijkend dus naar CO2-productie per hoofd van de bevolking), waren andere opkomende economieën, die deze grenswaarden gemakkelijk halen, gevolgd. Op een paar extreem vervuilende industrielanden na, had de hele wereld dit verdrag kunnen ondertekenen, en had Amerika, aan het einde van de top, alleen gestaan. Dat dit niet is gebeurd, is een gemiste kans, die de Europese leiders hebben laten liggen.

Koen van Gilst is filosoof en een autoriteit op het gebied van kwesties. Hij schrijft onregelmatig voor de sporadisch bezochte site www.koenvangilst.nl, dé plek op het internet voor bespiegelingen die kant én wal raken.

Van Douglas Adams, gevonden op: http://en.wikipedia.org/wiki/Puddle_Thinking

Goed?

Opvallend was de berichtgeving in de Nederlandse kranten. Ze wisten niet goed wat ze met de bombastische taal van de Zweedse Akademie aanmoesten. In het ultrakorte persbericht van het Comité stond het volgende: “[Herta Müller] who, with the concentration of poetry and the frankness of prose, depicts the landscape of the dispossessed”.

Het NRC maakte daar het volgende van: “[...] omdat zij volgens de Academie een auteur is die ‘met de concentratie van de poëzie en de vrijheid van het proza het landschap van de misdeelden schildert.”

Onbegrijpelijk en bovendien onjuist: “het landschap van de misdeelden”?

De Volkskrant laat alle onbegrijpelijke taal weg: “Het comité prijst de auteur om haar vermogen ‘het landschap van de mensen zonder bezit’ te beschrijven.”

Maar ‘dispossessed’ is niet hetzelfde als ‘zonder bezit’. Waar Herta Müller het over heeft in haar boeken en waar het comité op doelt, is het leven zonder vaderland.

Trouw is wat dat betreft de enige die het met haar vertaling bij het juiste eind heeft: “Het comité prijst de auteur om haar vermogen ‘het landschap van de mensen zonder vaderland’ te beschrijven.”

En als het NRC en de Volkskrant nu bij het Duitse persbericht hadden gekeken, hadden ze geweten wat het Comité met ‘dispossessed’ bedoelt. Daar hebben ze in Duitsland namelijk het mooie woord ‘Heimatlosigkeit’ voor.

In het Duitse persbericht staat: ‘[Herta Müller] die mittels Verdichtung der Poesie und Sachlichkeit der Prosa Landschaften der Heimatlosigkeit zeichnet’.

Andere vertalingen van het persbericht zijn hier te vinden.

Update! Trouw heeft nu een nieuwe tekst: “De Zweedse Academie van Wetenschappen zei dat Müller wordt onderscheiden voor werk waarmee zij met poëtische verdichting en prozaïsche openhartigheid het landschap van de ontheemden optekent.” Ontheemden is een prachtig Nederlands woord en het past hier perfect.